รู้ไหมว่า… บัตรแตะในญี่ปุ่นอย่าง Suica หรือ PASMO ทำงานยังไง? แล้วเกี่ยวอะไรกับ Sony? แล้วทำไมถึง “แตะแล้วผ่าน” ได้ไวขนาดนั้น?
หลายคนที่เคยไปญี่ปุ่นคงคุ้นเคยกับ IC card หรือที่คนไทยมักเรียกติดปากว่า “บัตร Suica” ใช้แตะขึ้นรถไฟ รถบัส จ่ายเงินในร้านสะดวกซื้อ หรือแม้แต่สะสมแต้มและใช้เป็นบัตรสมาชิก
แต่เบื้องหลังบัตรเล็ก ๆ ใบนี้คือเทคโนโลยีสุดล้ำจากญี่ปุ่นที่ชื่อว่า FeliCa (フェリカ) FeliCa คือเทคโนโลยีสมาร์ตการ์ดแบบไร้สาย (Contactless IC Card) ที่พัฒนาโดยบริษัท Sony ถูกออกแบบมาเพื่อใช้ในชีวิตประจำวันของคนญี่ปุ่น ทั้งในระบบขนส่งสาธารณะ e-money และระบบสมาชิกต่าง ๆ
จุดเด่นของ FeliCa คือ
- แตะแล้วผ่านในเวลาไม่ถึง 0.1 วินาที!
- ปลอดภัยสูงด้วยระบบเข้ารหัสขั้นสูง
- ไม่ต้องใช้แบตเตอรี่ในตัวบัตร เพราะเครื่องอ่านจะจ่ายพลังงานให้เอง
- ใช้ระบบ NFC แบบพิเศษ (Type F) ที่มีความเร็วในการสื่อสารสูง
หลายคนเข้าใจว่า IC card ในญี่ปุ่นสามารถใช้ได้ทั่วประเทศ แต่ความจริงแล้ว ระบบขนส่งญี่ปุ่นไม่มีการรวมศูนย์แบบไทย แต่ละภูมิภาคมีบัตรของตัวเอง เช่น
- บัตร SUICA ภายใต้ East Japan Railway Company ใช้ใน Tokyo, Tohoku
- บัตร ICOCA ภายใต้ West Japan Railway Company ใช้ใน Osaka, Kansai
- บัตร KITACA ภายใต้ Hokkaido Railway Company ใช้ใน Sapporo, Hakodate
- บัตร PASMO ภายใต้ Pasmo Co Ltd ใช้ใน Tokyo ครอบคลุมรถไฟ 11 สายและ รถบัส 18 สาย
แม้ว่าหลายบัตรจะสามารถใช้ข้ามเขตกันได้ในเมืองใหญ่ เช่น Suica ใช้ที่โอซาก้าได้ หรือ PASMO ใช้ที่เกียวโตได้แต่ในพื้นที่ห่างไกล บางแห่งยังไม่มีระบบนี้ และยังต้องใช้ตั๋วกระดาษหรือจ่ายเงินสดอยู่ ดังนั้นควรตรวจสอบพื้นที่และร้านค้าก่อนการใช้งาน
เทคโนโลยี FeliCa ยังถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลายนอกญี่ปุ่น เช่น Octopus ในฮ่องกง, บัตรรถไฟ Chennai Metro ในอินเดีย หรือแม้กระทั่งในระบบ ETC ของทางด่วนญี่ปุ่นที่ใช้สำหรับเก็บค่าผ่านทางอัตโนมัติ
แล้วอย่าง บัตร Rabbit ของไทยล่ะ ใช้เทคโนโลยีเดียวกันไหม? คำตอบคือ “ไม่ใช่” — บัตร Rabbit ที่เราใช้ขึ้น BTS หรือซื้อของในร้านค้าเครือข่าย ใช้เทคโนโลยีอีกระบบหนึ่งชื่อว่า MIFARE
พัฒนาโดย NXP (บริษัทจากเนเธอร์แลนด์ เดิมเป็นของ Philips) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีสมาร์ตการ์ดไร้สายอีกรูปแบบหนึ่ง ทำงานผ่าน NFC เช่นกัน แต่ใช้มาตรฐานอีกแบบที่เรียกว่า Type A โดยบัตร rabbit บริหารจัดการโดย บริษัท บางกอก สมาร์ทการ์ด ซิสเทม จำกัด ซึ่งอยู่ในเครือ บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) ที่ดูแลละบริหารระบบรถไฟฟ้า BTS ในกรุงเทพนั้นเอง
แม้จะมีความเร็วและความปลอดภัยที่ดีในระดับหนึ่ง แต่ก็ยังช้ากว่า FeliCa เล็กน้อย แต่ก็เป็นระบบที่แพร่หลายในหลายประเทศ เช่น สิงคโปร์ (EZ-Link), ลอนดอน (Oyster เดิม), รวมถึงในไทย
เทคโนโลยีเล็ก ๆ ที่อยู่ในบัตรใบเดียว แต่เปลี่ยนประสบการณ์เดินทางและการใช้ชีวิตให้ “แตะแล้วไป” ได้อย่างลื่นไหลไม่มีสะดุด
